Meer over Joost Overmars

Wat is een goede leraar?

Ik heb in mijn eigen klassen en met de nieuwe docenten die ik train vaak onderzocht wat leerlingen verwachten van een docent; wat zij een goede leraar vinden. Uit die onderzoekjes komen altijd dezelfde eigenschappen. Een goede leraar volgens leerlingen:

zorgt voor een veilig en respectvol lesklimaat in de klas,
bouwt een goede band op met de leerlingen en heeft positieve aandacht voor ze,
heeft vakkennis en kan die goed overbrengen,
heeft passie voor het vak en is enthousiast,
zet leerlingen aan het werk, zorgt dat er orde is, is duidelijk en stelt grenzen,
zorgt dat er geleerd kan worden,
is behulpzaam en is benaderbaar.

Ik heb gemerkt dat alleen al het houden van zo’n onderzoek positief is voor de werksfeer in een klas. Leerlingen voelen zich gehoord en hebben inbreng. Als je uitkomsten zoals hierboven op het bord zet en je daaraan committeert als docent heb je veel gewonnen. Als je vervolgens een gesprekje houdt over wederkerigheid (“oké, en wat mag ik dan van jullie verwachten?”) dan heb je al snel een tweezijdige afspraak over “hoe we het in deze klas gaan doen”.

Onderwijs

Onderwijs begint in de ontmoeting van leraar en leerling. Veiligheid, verbinding, autonomie en zelfontplooiing: het zijn basisbehoeften van elk mens en vanuit deze principes kan goed onderwijs plaatsvinden. In mijn ervaring begint dat altijd vanuit een veilige verbinding. Voor student en docent. Gezellig en leuk hoeft het echt niet altijd te zijn en grenzen zijn er om aan te geven en te handhaven. Maar in de basis van het onderlinge contact moet het kloppen.

Elke leerling weet dat je op school zit om te leren en je te ontwikkelen. Niet dat ze daar altijd zin in hebben, maar niets is vervelender dan een les waarin je niets leert. Ze snappen heel goed dat het hier gaat om hun eigen ontwikkeling. Het helpt erg als ze tevens snappen waaróm ze dit (vak, onderwerp, opdracht) moeten leren. “Wat is het nut van dit vak meneer?” heb ik vaak te horen gekregen over mijn vak muziek. En niet alleen van leerlingen, ook van ouders en collega’s. Ik heb geleerd om goed uit te leggen wat je leert van muziek als vak. Eigenlijk moet elke docent dat van zijn vak kunnen uitleggen, ook (juist!) de docenten van de “kern” vakken.

Ja, en dan die pubers… ze willen zo graag voor vol worden aangezien en serieus genomen worden. Behandeld worden als volwassenen, maar dan wel graag alleen wanneer het uitkomt. Verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag is voor sommige volwassen al moeilijk, laat staan voor een puber. En dat gecombineerd met alle vragen en onzekerheden over wie je bent en wat je plek is in de wereld van de volwassenen. Die -zo blijkt- ook al verre van perfect zijn.

Als docent heb je daar elke dag mee te maken. Soms lijkt er geen beginnen aan: hoe krijg ik ze stil, hoe krijg ik ze aan het werk, hoe krijg ik ze gemotiveerd, hoe ga ik om met incidenten? Lastig, en behalve de natuurtalenten moet elke startende docent (ik ook) veel en lang oefenen om dit onder de knie te krijgen.

Ik heb geleerd dat er een paar principes zijn:

leerlingen voelen zich gezien en gehoord,
leerlingen voelen zich serieus genomen,
leerlingen hebben inbreng.
er is sprake van wederkerigheid.

Ik zeg altijd tegen m’n leerlingen: “je krijgt wat je geeft”. Doe je vriendelijk, dan doen de meeste mensen vriendelijk terug. Doe jij je best voor mij dan doe ik m’n best voor jou. En andersom natuurlijk. Je kunt in het algemeen ook zeggen: de balans van geven en nemen is in orde. Dit is onderdeel van een groot en complex psychologisch model: het systemische model. Misschien heb je er van gehoord in verband met bijvoorbeeld familieopstellingen. De basis is gegeven door drie regels, die voor mij in mijn lessen altijd uitgangspunt zijn:

De regel van de inclusie: je mag er zijn, we sluiten niemand uit.
De regel van de ordening: in elke groep mensen (een gezin, werkgroep, klas, school) heeft iedereen zijn eigen plek. De leraar is de leider van de groep, de leerlingen de deelnemers. Als iedereen z’n plek echt inneemt en zich aan deze ordening houdt is er harmonie.
De regel van geven en nemen, je kunt ook zeggen: de regel van wederkerigheid. Als geven en nemen in balans zijn in een groep is er harmonie.

Klinkt mooi hè? Maar hoe krijg je dat in een met pubers in vredesnaam voor elkaar? Klopt, dat wordt flink oefenen in de praktijk van je lessen. Maar het goede nieuws is: deze drie regels hoef je niemand uit te leggen. Ze gelden universeel en iedereen snapt ze (onbewust). Niettemin vergeten we ze vaak in de hectiek van alledag. Ik ondersteun je graag om deze principes sneller onder de knie te krijgen dan het mijzelf in m’n eentje lukte :-).

Muziekmethode Intro

Het schrijven van een muziekmethode houdt je scherp op je vak. Het maakt dat je altijd blijft nadenken over wat je aan leerlingen wilt meegeven, in mijn geval met het vak muziek. Voor mij betekent dat, dat het vak van (muziek)docent 36 jaar lang enorm boeiend en uitdagend is geweest.

Bij Intro staat de leerling écht centraal: De muziek en de leerstof worden aangeboden op het ontwikkelingsniveau van de leerling: waar de leerling op een gegeven moment aan toe is. Geen leerling is hetzelfde, dus er zit vanzelfsprekend veel keuze en differentiatie in Intro.

Muziekonderwijs dient authentiek te zijn vinden wij bij Intro. Dat betekent bij Intro geen versimpelde partijen die de ziel uit de muziek halen, maar zang- en speelstukken die in zichzelf uitvoerbaar zijn door leerlingen. Wat daarbij echt helpt zijn de honderden oefenvideo’s en de online mixer, zodat leerlingen muziek op hun gehoor kunnen verwerven. Zoals ze buiten school ook doen.

Natuurlijk leren de leerlingen ook noten lezen en doen ze alle kennis op die het vak vereist. Maar het grote verschil met andere methodes is, dat Intro kennis en begrippen aanbiedt op het moment dat de muziek daarom vraagt: bij Intro leer je wat crescendo is op het moment dat er geleidelijk luider gezongen moet worden in een lied. Kennis en de toepassing daarvan zijn dus 100% geïntegreerd.

Ook volledig geïntegreerd in Intro is formatief handelen. Allerlei effectieve vormen van reflectie en feedback zijn ingebouwd in de lesstof. Sterker nog: zijn er onderdeel van. Want naast de muzikale lesdoelen vinden we bij Intro metacognitieve lesdoelen als samenwerken, je horizon verbreden, kunnen reflecteren op je eigen leerproces en feedback kunnen geven en ontvangen net zo belangrijk.

Intro is de enige muziekmethode die naast online ook is uitgegeven op papier. Niet meer van deze tijd? Het is wetenschappelijk aangetoond dat je van papier veel beter leert dan van een scherm. En het ziet er ook nog eens prachtig uit.

De website van Intro vind je hier.